قلاويز:

قلاويز ابزاري است که رزوه داخلي ايجاد مي‏کند. قلاويز را از فولاد تندبر مي‏سازند. قلاويز تنه‏اي دارد که ته آن چهار‏گوش است و دسته‏قلاويز آن را مي‏گيرد. تنه قلاويز از بخش رزوه‏تراش آن باريکتر است. قلاويز چهار رديف رزوه يا دندانه برنده دارد، که براي ايجاد رزوه‏اي به شکل خاص، تراشيده شده‏اند. اين دندانه‏ها عمل رزوه‏تراشي را انجام مي‏دهند. شيارهاي بين لبه‏هاي برنده را خياره مي‏نامند. خياره‏ها به براده تراشيده شده راه مي‏دهند که از سوراخ بيرون بيايد.

روغن تراشکاري (آب صابون) نيز از همين راه به قطعه‏کار مي‏رسد. هر دست قلاويز از سه قلاويز تشکيل مي‏شود در اولين قلاويز تقريبا"2/3 طول قسمت رزوه‏تراش، شکل مخروطي دارد. اين قلاويز را پيشرو مي‏نامند. در قلاويز دوم 1/3 طول قسمت رزوه‏تراش، مخروطي است و آن را وسط‏رو مي‏نامند. اين قلاويز پس از قلاويز اول به‏ کار مي‏رود. قلاويز سوم که پسرو نام دارد، صاف است اما پخ کوچکي دارد تا بتواند درست وارد سوراخ شود، اين قلاويز را پس از قلاويز وسط‏رو، براي رزوه‏کردن سوراخهاي‏کور به کارمي‏برند.

قلاويز‏کاري:

تراشيدن رزوه‏هاي داخلي با دست را قلاويزکاري مي‏نامند. اين عمل به ترتيب زير انجام مي‏شود.

1.‏ با مته سوراخي ايجاد کنيد که قطر آن با قطر مغزه قلاويز برابر باشد.

2. قطعه‏کار را محکم به گيره ببنديد.

3. اولين قلاويز را در دسته‏قلاويز جا بزنيد.

4. قلاويز را در امتداد قائم وارد سوراخ کنيد و آن را در جهت حرکت عقربه‏هاي ساعت بچرخانيد تا رزوه‏تراشي شروع شود.

5. قلاويز را در حدود 1/4 دور در خلاف جهت حرکت عقربه‏هايساعت بچرخانيد تا سوفاله‏ها خرد شود.

6. از طريق خياره‏ها آب صابون وارد سوراخ کنيد تا رزوه‏تراشي آسانتر شود و براده‏هاشسته شوند.

7. عمل 5 را تکرار کنيد تا وقتي تمام طول دندانه‏دار قلاويز از سود (اگر سوراخ راه به در است).

8. اين عمليات را با استفاده از قلاويزهاي وسط‏رو و پسرو تکرار کنيد

قلاويزكاري، اقتصادي‌ترين روش موجود براي ايجاد رزوه در قطعه كارهاي مختلف است. واضح است كه براي دستيابي به حداقل هزينه، بايد از ابزار بهينه همراه با عوامل صحيح ماشينكاري، استفاده كرد. در تعيين قلاويز بهينه، عوامل موثر مختلفي دخالت دارند كه از آن جمله مي‌توان به جنس قطعه‌كار، نوع سوراخ، ماشين ابزار مورد‌استفاده و در برخي موارد شكل قطعه كار، اشاره كرد.

بعضي از اين عوامل، مشخص‌كننده شكل ظاهري قلاويز هستند. به محض مشاهده يك قلاويز، مي‌توان به برخي از خصوصيات آن پي برد. مثلاً قلاويز مناسب براي ايجاد رزوه در يك سوراخ ته‌بسته را براحتي مي‌توان از قلاويز مناسب براي سوراخ راه‌بدر، تميز داد.

برخي عوامل ديگر، تعيين‌كننده زواياي برشي قلاويز بوده و به مشاهده ظاهري قابل تشخيص نبوده و براي تعيين آنها بايد از وسايل اندازه‌گيري استفاده كرد. مثلاً، قلاويز مناسب براي كار بر روي آلياژهاي كرم نيكل را نمي‌توان تنها از روي شكل ظاهري آن تشخيص داد.